Archive for Ιανουαρίου 2008

ΚΤ και Μυρτώ: Ένα ειδύλλιο

29 Ιανουαρίου 2008

Στο έργο του Herr und Hund- Ein Idyll (μτφρ. Σκύλος και Αφέντης, Γ. Δεπάστας-εκδ. μεταίχμιο 2006), o Τόμας Μαν αναδεικνύεται σε πραγματικό ανατόμο της ψυχολογίας του σκύλου του, Μπάουσαν, και σε εξαιρετικό αφηγητή ενός «ειδυλλίου», όπως ονομάζει τη σχέση του με τον πιστό του φίλο (παίζοντας με τη διπλή έννοια του όρου). Διάβασα πριν από λίγες μέρες αυτό το μικρό βιβλίο και αναρωτήθηκα πώς δεν το είχα τόσον καιρό ανακαλύψει. Έχω, βλέπετε, κι εγώ έναν σκύλο με τον οποίο περνώ ευχάριστες ελεύθερες ώρες, ειδικά τον τελευταίο καιρό: τη Μυρτώ της φωτογραφίας…

Νομίζω ότι κάθε ιδιοκτήτης σκύλου οφείλει να διαβάσει το διήγημα του Μαν. Θα βρει σε αυτό απίστευτα λεπτομερείς και ακριβείς περιγραφές της συμπεριφοράς και των συνηθειών ενός σκύλου, οι οποίες μολονότι θα του είναι οπωσδήποτε γνωστές, δεν αποδίδονται εύκολα από τον καθένα, με λόγια. Η πένα του Μαν όμως κατορθώνει να περιγράψει όλες αυτές τις συνήθειες με τρόπο μοναδικά γλαφυρό: Ο ιδιόμορφος χορός του σκύλου όταν βλέπει τον αφέντη του για πρώτη φορά στη διάρκεια της μέρας ή μετά από μεγάλα διαστήματα απουσίας, τα συνεχή χασμουρητά του από ανία όταν χάνει τη βόλτα του, τα χοροπηδητά από χαρά και οι ξαφνικές, αυτοσχέδιες ξάπλες με τις οποίες προ(σ)καλεί το αφεντικό του να παίξει μαζί του είναι μόνο κάποιες από αυτές τις συνήθειες που το ταλέντο του Μαν καταφέρνει να αναπαραστήσει με τα ζωηρότερα χρώματα.

Αλλά και η περιγραφή από τον συγγραφέα της πλευράς του κυρίου του σκύλου δεν υστερεί σε αξία: Η συνεχής προσπάθεια του κυρίου να επιτύχει ισορροπία και να επιβάλει κανόνες στη σχέση του με το σκύλο, οι τύψεις του όταν αναγκάζεται να του αρνηθεί τη βόλτα ή την είσοδο στο δωμάτιο ή τον αφήνει σε ξένα χέρια για περίθαλψη, ακόμη και η εσωτερική βασανιστική του πάλη με αμφιβολίες για το κατά πόσο είναι τελικά ένας κύριος «αντάξιος» των ιδιαιτεροτήτων και φυσικών χαρισμάτων του σκύλου του– όλες αυτές οι αναφορές του Μαν ολοκληρώνουν τη λεπτεπίλεπτη ανατομία του «ειδυλλίου» της κατοχής ζώου συντροφιάς, καλύπτοντας πλήρως και την πλευρά του κυρίου…

Πολύν καιρό προτού διαβάσω το Herr & Hund, ένα απόγευμα και καθώς παρατηρούσα τον τρόπο που η Μυρτώ αντιδρά κάθε φορά που αντικρίζει ηλεκτρική σκούπα, έγραψα ένα μικρό ποίημα περιγράφοντας τη σχετική σκηνή. Αν κανείς σκεφτεί ότι η λογοτεχνία του Μαν αφορά έναν «σκύλο αυλής» τον Μπάουσαν που ζει κοντά στη φύση ενώ η δική μου πρόχειρη στιχουργία έναν «σκύλο σαλονιού» που αδυνατεί να συμβιβαστεί με τη νεότερη εξέλιξη της τεχνολογίας, τότε αποτρέπεται μια πιθανή σύγκρισή μου με τον Μαν (που θα με συνέτριβε!). Επιτυγχάνεται αντίθετα, μια επαλήθευση του «ειδυλλίου» μεταξύ σκύλου και αφέντη στο πέρασμα του χρόνου, ενόσω αλλάζουν τα πρόσωπα, τα είδη των σκύλων και τα λογοτεχνικά διαμετρήματα! Και μαζί, καταφέρνω να αποτίσω -μέσω Συνιστολογίου- τον προσωπικό μου φόρο αγάπης σ’έναν πιστό σύντροφο…

Μυρτώ

 «Οι Δον Κιχώτες παν μπροστά κι οι σάντσοι ακολουθάνε»

Κ.Ουράνης

Ο σκύλος μου ο Δον Κιχώτης
ψηλά σηκώνει το κεφάλι
τη σκούπα βλέποντας και πάλι
να τρέχει, την ηλεκτρική
στο πάτωμα και το χαλί
ουρλιάζοντας απ΄το θυμό της

Στο σιδερένιο της το σώμα
βλέπει τον άσπονδο εχθρό του
πάνοπλο, στο άρμα το κλειστό του
φωτιά να σπέρνει και καπνούς
μες στης φυσούνας τους αρμούς
σκόνη στριμώχνοντας και χώμα

Τ’αυτιά τεντώνοντας ο ιππότης
γαβγίζει άγρια γι’αρχή
στυλώνοντας το ωραίο κορμί
και θέση παίρνοντας για μάχη
που θα κερδίσει όπως και να ‘χει
η ασύγκριτή του γενναιότης

Και σαν η σκούπα υποχωρήσει
και μπει ξανά στην αποθήκη
γιορτάζει ο ήρωας τη νίκη
τρώγοντας μέσα στο λεπτό
το γεύμα που του έχω εγώ
ο Σάντσο-Πάντσα εξασφαλίσει

Ο σκύλος μου ο Δον Κιχώτης
κοιμάται τώρα στο πλευρό μου
κι αναρωτιέμαι για καλό μου
αν όντως ζει μια φαντασία
ή αν έχει πιάσει την ουσία
που έχει χάσει η Ανθρωπότης

Αν φέρει στην ψυχή τους νόμους
που τους αναζητούν οι πάντες
δίχως να ξέρει τον Θερβάντες
δίχως να έχει λογική
αν υπακούει στην Αρχή
την άγνωστη στους ιπποκόμους

Advertisements

Ο Επιμενίδης, η Ντόρα και ο Αντώναρος

10 Ιανουαρίου 2008

Το αυτί μου έπιασε σήμερα στην TV δύο δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών. Θέλω να τις σχολιάσω εγκαινιάζοντας έτσι τη νέα χρονιά στο Συνιστολόγιο με πολιτική κριτική.
Είπε ο κ. Αντώναρος: «Όπως γνωρίζετε εγώ δεν σχολιάζω τοποθετήσεις τις οποίες κάνουν οι υπουργοί. Είναι γνωστό ότι αυτή η κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Κ.Καραμανλή, και όλα τα μέλη της κυβέρνησης μιλάνε πάντα τη γλώσσα της αλήθειας». [δήλωση 1]

Είπε η κ. Ντόρα Μπακογιάννη: «Οι πολιτικοί δεν τολμούν να μιλήσουν καθαρά. Η κοινή γνώμη υποστηρίζει ότι δεν αξίζει να ακούς έναν πολιτικό γιατί όλοι λένε ψέματα». [δήλωση 2]

Οι παραπάνω δηλώσεις παρουσιάζουν πολυδιάστατο ενδιαφέρον. Θα αναφερθώ μόνο σε ορισμένες λογικές και πολιτικές πτυχές αυτού του ενδιαφέροντος.

Δήλωση 1:
Στη δήλωση 1 υπάρχει μια κραυγαλέα αντίφαση: Από τη μια ο κ. Αντώναρος λέει ότι δεν σχολιάζει δηλώσεις υπουργών και από την άλλη σχολιάζει ακριβώς αυτές τις δηλώσεις, λέγοντας ότι οι τελευταίες δεν είναι ποτέ ψευδείς. Εκτός τούτου, ο κ. Αντώναρος φαίνεται να ξεχνά ότι και ο ίδιος ανήκει υπό εύλογη έννοια στην κυβέρνηση και ως εκ τούτου η δήλωση 1 αποτελεί δήλωση κυβερνητική. Έτσι, η περί αληθείας των κυβερνητικών δηλώσεων δήλωσή του, καταλαμβάνει και τον εαυτό της. Ο κ. Αντώναρος εγγυήθηκε την αλήθεια της προσωπικής του δηλώσεως περί της αλήθειας των κυβερνητικών δηλώσεων μέσω της τελευταίας. Ποιόν να έπεισε άραγε;

Δήλωση 2:
Η δήλωση αυτή, νομίζω ότι ισοδυναμεί -σε μια εύλογη ερμηνεία- με τη δήλωση «Μερικές πολιτικές δηλώσεις είναι ψευδείς». Την ερμηνεία αυτή δέχτηκαν πράγματι και τα περισσότερα ΜΜΕ ως εύλογη. Το βασικό πρόβλημα της 2 αν διαβαστεί έτσι (και δεν βλέπω άλλον τρόπο να διαβαστεί), είναι ότι αποτελεί και αυτή μια πολιτική δήλωση. Το ερώτημα λοιπόν, είναι γιατί να μην δεχθεί κανείς ότι η δήλωση 2 ανήκει στις ψευδείς πολιτικές δηλώσεις την ύπαρξη των οποίων η ίδια ισχυρίζεται. Σε μια τέτοια περίπτωση, η κ. Μπακογιάννη ψεύδεται ότι «Μερικές πολιτικές δηλώσεις είναι ψευδείς» και επομένως αληθεύει ότι «Ουδεμία πολιτική δήλωση είναι ψευδής». Πώς μπορεί όμως τότε η κ. Μπακογιάννη να λέει ψέματα;

Στα παραπάνω νομίζω ότι από λογικής απόψεως λανθάνει το γνωστό από την αρχαιότητα παράδοξο του ψευδομένου (ή του Επιμενίδη). Πληρέστερη ανάλυση αυτού του παραδόξου δεν μπορεί εδώ να γίνει, αρκεί όμως να επισημανθεί ότι η λύση του στην επιστημολογία, επιχειρήθηκε κυρίως μέσω της διάκρισης δύο διαφορετικών επιπέδων γλώσσας (γλώσσα αντικείμενο-μεταγλώσσα: Μεταγλώσσα είναι η γλώσσα στην οποία γίνεται λόγος για τις προτάσεις μιας άλλης γλώσσας, της γλώσσας-αντικειμένου). Η παρατήρηση αυτή έχει σημασία και για την πολιτική κριτική των δηλώσεων 1 και 2, στην οποία περνώ αμέσως.

Είναι οφθαλμοφανές, ότι στις δηλώσεις 1 και 2 των Αντώναρου και Μπακογιάννη, κρύβεται μια πολύ «κακή» συνήθεια των Ελλήνων πολιτικών, την οποία ο πολύς κόσμος δεν συνειδητοποιεί και ο τύπος δεν έχει στηλιτεύσει επαρκώς (γι’αυτό και η συνήθεια διατηρείται): Πρόκειται για τη συνήθειά τους να μιλούν για τους εαυτούς τους και τις δηλώσεις τους αντί να ασχολούνται με τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας γύρω τους. Να περιστρέφονται αμέριμνοι γύρω από τον προσωπικό τους άξονα, αγνοώντας όχι μόνο λογικά παράδοξα (αυτό είναι το λιγότερο!) αλλά και παράλογες καταστάσεις της καθημερινότητας, τις οποίες θα έπρεπε να εξαλείφουν ή να περιορίζουν. Να πουλάνε δήθεν ειλικρίνεια αναφερόμενοι στις δηλώσεις τους με νέες δηλώσεις, που όμως ουδένα αφορούν: Γιατί ουδείς ζήτησε από την κ.Μπακογιάννη να μας κάνει κοινωνιολογική ανάλυση σχετικά με το αν οι πολιτικοί λένε αλήθεια ή ψέματα (και θα ήταν βλακώδες να ζητήσει κανείς από έναν πολιτικό να το κάνει αυτό). Ουδείς ζήτησε επίσης από τον κ. Αντώναρο να διαβεβαιώνει την αλήθεια των δηλώσεων των κυβερνητικών στελεχών με πομπώδη τρόπο: Φαντάζομαι ότι του ετέθηκαν πολύ πιο συγκεκριμένα ερωτήματα από τους δημοσιογράφους (στα οποία όμως αμφιβάλλω αν απάντησε)…

Η λογικοπολιτική αστοχία των δηλώσεων υπό 1 και 2, έχει λοιπόν μια τραγελαφική κατάληξη: Ο μεν κ. Αντώναρος ενδέχεται με την 1 να διαβεβαίωσε την αλήθεια της δήλωσης της κ. Μπακογιάννη ότι μερικοί πολιτικοί ψεύδονται (ενώ ήθελε να μας πει το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή να διαψεύσει τη 2 ως προς τα κυβερνητιξά στελέχη). Η δε κυρία Μπακογιάννη ενδέχεται να μας είπε με την 2 ότι ουδείς πολιτικός ψεύδεται (ενώ ήθελε επίσης να μας πει το ακριβώς αντίθετο, αφήνοντας υπονοούμενα για κυβερνητικά στελέχη).

Και όλα αυτά, στην Ελλάδα του 2008, για έναν απλό λόγο: Διότι οι πολιτικοί της αποφάσισαν για άλλη μια φορά να μιλήσουν αυτάρεσκα για τον εαυτούλη τους ενώ θα έπρεπε να μας έχουν μιλήσει για την κοινωνία.