Ασκήσεις φιλελευθερισμού ΙΙ: μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε;

by

Σε αυτή τη δεύτερη άσκηση φιλελευθερισμού ασχολούμαι με ένα θέμα που δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως έκφανση της αθάνατης ελληνικής προχειρότητας. Σε μία πρόσφατη κουβέντα που προσπάθησα να κάνω στο ελληνόφωνο διαδίκτυο που όλοι αγαπούμε να μισούμε η συνομιλήτριά μου με έρανε με ουκ ολίγες παραπομπές και με ισάριθμους σχεδόν «ισμούς» αλλά, τελικά, απέτυχε να με εντυπωσιάσει -όπως, φαντάζομαι, επεδίωκε. Ο λόγος; Ελάχιστοι από τους όρους που χρησιμοποίησε ήταν στην σωστή θέση. Στην Ελλάδα μας αρέσει να προσφέρουμε την πολύτιμη σοφία μας (όπως έλεγε και ο Πρέσφιλντ στο κατά τ’ άλλα μέτριο Gates of Fire) αλλά σπανίως κάνουμε τον κόπο να σιγουρευτούμε ότι ξέρουν οι αποδέκτες της εν λόγω σοφίας για ποιο πράγμα μιλάμε. Περί ορολογίας, λοιπόν, ο λόγος σήμερα και πιο συγκεκριμένα περί του μπερδέματος που μας ταλαιπωρεί όποτε κουβεντιάζουμε για τον επάρατο πατερναλισμό και τους ομοίως αηδείς περφεξιονισμό και μοραλισμό.

Πατερναλιστής (paternalist), με απλά λόγια, είναι αυτός που θεωρεί δικαιολογημένο τον περιορισμό της ελευθερίας του ατόμου με σκοπό το καλό του ίδιου του περιοριζόμενου. Όταν λέω ελευθερία εδώ ας πούμε -πολύ αδρά- ότι εννοώ πρωτίστως την πολιτική ελευθερία και ό,τι καλούμε συνήθως προσωπική αυτονομία (= το να είναι κανείς δημιουργός της ζωής του). Συνεπώς, ένας νόμος που επιβάλλει λχ τις ζώνες ασφαλείας ή το προστατευτικό κράνος είναι πατερναλιστικός. Το πρώτο ερώτημα θα πρέπει να είναι λογικά τι εννοούμε όταν λέμε «με σκοπό». Η απάντηση δεν είναι όσο απλή φαίνεται, αλλά, σε γενικές γραμμές, νομίζω ότι είναι απαραίτητο ο στόχος του νομοθέτη στο παραπάνω παράδειγμα να είναι το όφελος του οδηγού. Απλές «πατερναλιστικές» συνέπειες κάνουν, ενδεχομένως, ένα νόμο κακό αλλά όχι πατερναλιστικό. Ο σεβασμός στην πολιτική ελευθερία και την προσωπική αυτονομία είναι εκ των ουκ άνευ για το φιλελεύθερο και αυτό μοιάζει να καθιστά ασύμβατο τον πατερναλισμό με το φιλελευθερισμό. Αυτό φαίνεται πως αποτυπώνεται και στην περίφημη φράση του Μιλλ που έχουμε κουβεντιάσει εδώ και εδώ. Όμως υπάρχουν δύο αγκάθια: το πρώτο αφορά το προφανές γεγονός ότι κάποιον πατερναλισμό (το λεγόμενο ήπιο – weak ή soft) κάθε φιλελεύθερος είναι αποφασισμένος να τον δεχθεί – αλλιώς θα αφήναμε έφηβους, διανοητικά ασθενείς κλπ στην «αυτονομία» τους και, κατά συνέπεια, στην μοίρα τους. Το δεύτερο είναι το επίσης προφανές ερώτημα «γιατί». Γιατί όταν κάποιος κάνει κάτι αυτοκαταστροφικό να καθόμαστε να τον χαζεύουμε αμέριμνοι; Ο Μιλλ λύνει το θέμα με ωφελιμιστικό τρόπο που είναι προφανώς ατυχής αλλά η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να γίνει εδώ. Αρκεί να υπενθυμισθεί ότι πολλοί φιλελεύθεροι στοχαστές δέχονται ορισμένα ήδη welfare paternalism με πιο πειστικό επιχείρημα αυτό του R. Dworkin υπέρ του λεγόμενου volitional paternalism. Επανερχόμενος στα των ορισμών τελειώνω με το εξής: έχω την εντύπωση ότι ο πατερναλισμός δεν είναι, όπως διάβαζα σε μεταπτυχιακή εργασία δημοσιευμένη σε ιστότοπο του Πανεπιστημίου Αθηνών, το αντίθετο του κοινωτισμού! Κάθε άλλο: ο πατερναλιστής κινείται απο ένα -πολλάκις εσφαλμένο και επιζήμιο, αλλά πάντως- γνήσιο ενδιαφέρον για το άτομο. Πολλές φορές θα συνέφερε απείρως περισσότερο την κοινωνία να μην συμπεριφερθεί πατερναλιστικά – κλασικό παράδειγμα είναι η εξαιρετικά ασύμφορη υποχρεωτική αποτοξίνωση ή η πανάκριβη νοσηλεία ανθρώπων που θα προτιμούσαν να πεθάνουν. Εκτός, ίσως, αν είναι κανείς ηθικός πατερναλιστής, οπότε τα πράγματα περιπλέκονται και πάλι… Ως ενός σημείου πάντως μπορεί κανείς να είναι συνεπής φιλελεύθερος και ταυτοχρόνως να δέχεται κάποια ήδη πατερναλισμού.

Μοραλιστής (moralist) είναι εκείνος που θεωρεί δικαιολογημένη την επιβολή ενός συγκεκριμένου συστήματος ηθικών κανόνων – και όχι, φυσικά, εκείνος που διαθέτει ένα. Το σύστημα αυτό μπορεί να είναι εκείνο που θεωρεί το αντικειμενικά ορθό (critical morality) ή απλά εκείνο που υιοθετεί μία συγκεκριμένη κοινωνία. Το δεύτερο ακούγεται -και είναι- εξαιρετικά δυσάρεστο ως θέση και αποτελεί το αντικείμενο του περίφημου Hart-Devlin debate. Ο Devlin επιμένει ότι κάθε κοινωνία έχει συμφέρον στην επιβίωσή της και, κατά συνέπεια, στην επιβολή της ηθικής που την εκφράζει, διότι η κοινή ηθική είναι ένα από εκείνα τα στοιχεία που συγκρατούν τις κοινωνίες (εδώ ο κοινωτισμός είναι φανερός). Φυσικά, μία κοινωνία ναζί θα πρέπει να διαλυθεί το συντομότερο δυνατό και όχι να επιβιώσει contra στους αντιναζί – και αυτό αρκεί ως απάντηση. Το πρόβλημα, από την άλλη, με την αντικειμενική ηθική είναι ότι όλες οι θεωρίες που προτείνουν κριτήρια για την διακρίβωσή της έχουν σοβαρά προβλήματα. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι τέτοια ηθική δεν υπάρχει – άλλωστε και κριτήρια όπως η αρχή της βλάβης την ίδια ακριβώς δουλειά κάνουν κι ας τα προτιμούν πολλοί από εκείνους που ορκίζονται ότι ισχύει το αντίθετο (πολλοί, δηλαδή, ηθικοί σχετικιστές). Προς το παρόν, πάντως, και σε επίπεδο ορολογίας πάντοτε, φαίνεται πως ο φιλελεύθερος δεν μπορεί να είναι μοραλιστής κυρίως διότι αυτό συνεπάγεται την επιβολή στο άτομο κανόνων που εκείνο δεν ασπάζεται – ακόμα και όταν με το να μην τους ασπάζεται δε βλάπτει κανέναν . Τα όμοια ισχύουν, νομίζω, και για τον ηθικό πατερναλισμό (moral paternalism).

Ο περφεξιονιστής (perfectionist) είναι εκείνος που δεν ασπάζεται την αρχή της πολιτικής ουδετερότητας ή του ουδέτερου κράτους. Η τελευταία μας θυμίζει ότι το κράτος θα πρέπει να είναι ουδέτερο απέναντι σε διαφορετικές αντιλήψεις του καλού και της καλής ζωής και να πριμοδοτεί όλες αυτές τις αντιλήψεςι κάθε φορά που το κάνει για μία εξ αυτών. Η επιλογή των λέξεων είναι προσεχτική: ο, ας πούμε, «ουδετεριστής» (neutralist) δεν είναι υποχρεωμένος να πει ότι δεν υπάρχουν καλές και κακές ζωές – αυτό, άλλωστε, θα τον καταδίκαζε, καθώς κανείς δεν μπορεί να πει ότι η ζωή του εργατικού, τίμιου και φιλάνθρωπου φιλότεχνου δεν είναι καλύτερη (και περισσότερο άξια προστασίας) από εκείνη του οκνηρού, δολοπλόκου και εκμεταλλευτή παιδόφιλου. Ο περφεξιονιστής, όμως, λέει καθαρά ότι υπάρχουν επιλογές και τρόποι ζωής που δεν αξίζουν της κρατικής προστασίας γιατί δεν εμπεριέχουν, για παράδειγμα, τίποτα πολύτιμο. Αν κάποια μερίδα του πλυθησμού θεωρεί καλό να περνά τις μέρες της στην συντροφιά των ναρκωτικών, αυτό δεν συνεπάγεται ότι το κράτος θα πρέπει να τη διευκολύνει απλά και μόνο επειδή διευκολύνει τους αθλητικούς τύπους με πάρκα και γήπεδα! Ο περφεξιονιστής δεν είναι απαραίτητα κοινωτιστής -για τους ίδιους λόγους που δεν είναι κατά κανόνα και ο πατεναλιστής- χωρίς να αποκλείεται να είναι, οπότε θα είναι πιθανότατα και μοραλιστής (θεωρώντας λχ άξιους προστασίας μόνο τους σύμφωνα με κάποιο σύστημα ηθικών κανόνων καλούς τρόπους ζωής) . Φυσικά, ο περφεξιονιστής μπορεί πολύ άνετα να είναι φιλελεύθερος: ο ίδιος ο Μιλλ δέχεται πως ίσως κάποια «κέντρα διαφθοράς» όπως οι χαρτοπαικτικές λέσχες θα πρέπει να επιτρέπεται να κλείνουν με κρατική παρέμβαση, χωρίς, ασφαλώς, να απαγορεύεται ο ίδιος ο τζόγος – κάτι που λίγοι φιλελεύθεροι περφεξιονιστές θα υποστήριζαν σήμερα ως ακραίο. Σε πιο σύγχρονα μονοπάτια, ο Joseph Raz κατέστησε σαφές, στο Morality of Freedom ότι η έννοια «φιλελεύθερος περφεξιονισμός» δεν εμπεριέχει τίποτα το παράλογο – με μία σειρά από προϋποθέσεις που αφορούν τα μέσα κρατικής παρέμβασης και, φυσικά, το σεβασμό πολλών διαφορετικών τρόπων ζωής και όχι ενός ή λίγων, όπως θα υποστήριζαν οι κλασικοί περφεξιονιστές με αριστοτελικές ή καθολικές (ή και τα δύο!) επιρροές.

Advertisements

12 Σχόλια to “Ασκήσεις φιλελευθερισμού ΙΙ: μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε;”

  1. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:

    «Πατερναλιστής (paternalist), με απλά λόγια, είναι αυτός που θεωρεί δικαιολογημένο τον περιορισμό της ελευθερίας του ατόμου με σκοπό το καλό του ίδιου του περιοριζόμενου»

    Μήπως εδώ πρέπει να προσθέσης «παρά την αντίθετη βούλησή του»; Εγώ χρησιμοποιώ τον όρο «κηδεμονισμός» (γιατί κάπως πρέπει να δείξω ότι διαφέρω και γω, καταλαβαίνεις!).

    «Όμως υπάρχουν δύο αγκάθια: το πρώτο αφορά το προφανές γεγονός ότι κάποιον πατερναλισμό (το λεγόμενο ήπιο – weak ή soft) κάθε φιλελεύθερος είναι αποφασισμένος να τον δεχθεί – αλλιώς θα αφήναμε έφηβους, διανοητικά ασθενείς κλπ στην “αυτονομία” τους και, κατά συνέπεια, στην μοίρα τους»

    Ή μπορούμε να μην θεωρούμε ήπιο κηδεμονισμό αυτές τις περιπτώσεις, αν λαμβάνουμε υπόψιν μόνο την «πλήρη» βούληση ως θεμέλιο της αυτονομίας. Είναι και λίγο εννοιολογικοί δακτυλισμοί αυτά τα θέματα.

    «Γιατί όταν κάποιος κάνει κάτι αυτοκαταστροφικό να καθόμαστε να τον χαζεύουμε αμέριμνοι;»

    Εμείς προσωπικά ας κάνουμε ό,τι μας φωτίσει ο Αλλάχ, το θεμα είναι στην δικαιολόγηση της κρατικής δράσης (αναφέρεσαι σε πολιτική και όχι ηθική φιλοσοφία έτσι;).

    «κοινωτισμού»

    Συγνώμη για το ξενέρωμα, κάποιο λόγο θα έχης, αλλά γιατί γράφεις τον κοινοτισμό με ω;

    «Το σύστημα αυτό μπορεί να είναι εκείνο που θεωρεί το αντικειμενικά ορθό (critical morality) ή απλά εκείνο που υιοθετεί μία συγκεκριμένη κοινωνία»

    Υπάρχουν αρκετά ακόμη είδη ηθικού σχετικισμού, αλλά ας αρκεστούμε στον κοινοτισμό χάριν απλότητας.

    «Ο περφεξιονιστής (perfectionist)»

    Ή «τελειοκράτης» είπαμε;

    «Η τελευταία μας θυμίζει ότι το κράτος θα πρέπει να είναι ουδέτερο απέναντι σε διαφορετικές αντιλήψεις του καλού και της καλής ζωής και να πριμοδοτεί όλες αυτές τις αντιλήψεςι κάθε φορά που το κάνει για μία εξ αυτών»

    Απο τον ορισμό σου είναι φανερό ότι το πρόβλημα ανακύπτει μόνο στο παρεμβατικό κράτος. Ένα ελευθεριστικό κράτος δεν θα εμφάνιζε ή θα εμφάνιζε ελάχιστα αυτήν την προβληματική. Με λίγα λόγια: για να μπορής να είσαι ουδετεριστής ή τελειοκράτης (και να συγγράψης διατριβή επ’ αυτών θα προσέθετα!), υποχρεούσαι να είσαι σοσιαλιστής.

    «Φυσικά, ο περφεξιονιστής μπορεί πολύ άνετα να είναι φιλελεύθερος»

    Αλτ, αλτ. Ακριβώς στο σημείο αυτό η θεμελιώδης πρόταξη του ορθού έναντι του αγαθού πάει περίπατο, ο φιλελευθερισμός χάνει τον διαδικαστικό του χαρακτήρα και γίνεται ακόμη ένα όραμα, μια ουτοπία, ένα πενταετές πλάνο.

    «το σεβασμό πολλών διαφορετικών τρόπων ζωής και όχι ενός ή λίγων»

    Freiheit ist immer nur Freiheit des Andersdenkenden, ίνα μη des Anderslebenden είπω. Θέλω να ακούσω και άλλα επιχειρήματα.

  2. KT Says:

    Κωνσταντίνε

    Μια μικρή παρατήρησο-ερώτηση με αφορμή αφενός την ερώτηση του τίτλου σου («μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε;»), αφετέρου τη λογική δομή των ορισμών σου (λ.χ. Περφεξιονιστής είναι…). Ως προς το «είναι» αυτών των ορισμών διερωτώμαι: Εννοείς «είναι γενικώς» ή εννοείς «κατά Κωνσταντίνον Καλλίρη είναι…»; Αυτή η διευκρίνιση είναι απαραίτητη για εκείνους που σε διαβάζουν.

    Πρέπει να μας πεις, αν οι ορισμοί σου συνιστούν εκείνο που ημείς οι «οξφορδιανοί τω πνεύματι» ονομάζουμε «stipulative definitions» ή αν αναφέρεσαι σε μια πάγια χρήση των επίμαχων λέξεων από φιλοσόφους. Σου θυμίζω όμως, ότι στη φιλοσοφία συνήθως χρησιμοποιείται το πρώτο είδος ορισμού και οι πάγιες χρήσεις ολοένα εκλείπουν-γι’αυτό και είναι δύσκολη έως αδύνατη η συνεννόηση… Σε μια τέτοια περίπτωση, το πρόβλημα της ερωτηματικής συζεύξεως του τίτλου σου («μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε;») λαμβάνει την επιφωνηματική συνεπαγωγική μορφή: «Δεν μιλάμε μαζί αν χώρια καταλαβαινόμαστε!»…Και καλά θα κάνεις να την αναφωνήσεις κι εσύ, χωρίς δισταγμό.

    Διατυπωμένο αλλιώς: Ίσως οι συνομιλητές των συζητήσεων που αναφέρεις (και συ ο ίδιος) να χρησιμοποιείτε διαφορετικούς ονοματικούς ορισμούς των επίμαχων λέξεων, πιστεύοντας ότι ο καθένας αποδίδει τον (δήθεν) σταθερό ορισμό αυτών των λέξεων στο πλαίσιο του ευρύτερου φιλοσοφικού διαλόγου. Τότε, είναι επόμενο οι συζητήσεις σας να οδηγούν σε μικρές ή μεγάλες παρεξηγήσεις. Δεν μου φαίνεται καθόλου απίθανο: Ακόμη και στις ελληνικές αποδόσεις των σχετικών όρων απουσιάζει συμφωνία μεταξύ των συνομιλητών (αυτό οφείλεται βέβαια και στο ότι κάτι γλωσσολάγνοι τύποι σαν τον Αθανάσιο δυναμιτίζουν την επικοινωνία εν γένει -και κάποιες φορές άσκοπα).

    Γενικώς οι εν λόγω συζητήσεις (περί φιλελευθερισμού λόγου χάρη) ακολουθούν με μαθηματική ακρίβεια την ακόλουθη πορεία: Ξεκινούν ως διαφωνίες γύρω από το ποιος εκ των συνομιλητών αποδίδει καλύτερα τον τρέχοντα φιλοσοφικό ορισμό. Ξεκινούν δηλαδή ως διαμάχες γύρω από το ποιός έχει καλύτερα καταλάβει τον ορισμένο ονοματικό ορισμό συγκεκριμένου φιλοσόφου, ας πούμε του Mill. Και καταλήγουν σε νέους ονοματικούς ορισμούς νεότερων φιλοσόφων (δηλαδή υμών), που χαρακτηρίζονται ασφαλώς από μεγάλη ποικιλία. Η κουβέντα δε, γύρω από το ποιος έχει επί της ουσίας δίκιο αναβάλλεται (και τελικώς ποτέ δεν πραγματοποιείται στη φιλοσοφία)… Ουσιαστικά, μεταμορφώνεται η κουβέντα αυτή, σε μια ανάλυση γύρω από το θέμα: Τίνος ο θεωρητικός ορισμός είναι καλύτερος από άποψη συνέπειας εντός ενός συγκεκριμένου συστήματος προτάσεων; Τέτοιες αναλύσεις τώρα, ασφαλώς και έχουν κάποιο νόημα –έχουν όμως και όρια.

    Είναι λογικό πάντως να συμβαίνουν όλα τα παραπάνω (αρκεί να το έχουμε όλοι υπόψη μας, και αυτό είναι και το νόημα της παρατήρησής μου). Θέλω δηλαδή απλώς να υπενθυμίσω εδώ, ότι και στις περί φιλελευθερισμού συζητήσεις και «ασκήσεις» (ιδίως μάλιστα σε αυτές!) δεν κάνουμε ποτέ, τίποτε άλλο, από το να βουλιάζουμε (ή να μουλιάζουμε) σταθερά στα γλωσσοπαίγνιά μας, κρατημένοι κάποτε από διαφορετικές «ονοματικές» σανίδες ο καθένας.

    Υγ. Αν αργήσω να ξανασχολιάσω, να με συγχωρήσετε. Απουσιάζω αλλά σας διαβάζω, όποτε μπορώ.

  3. Κωνσταντίνος Says:

    Αναφέρομαι, προφανέστατα, στην, κατά την αντίληψή μου, πάγια χρήση των όρων στη βιβλιογραφία. Εξ ου και η γενικότητα των περιγραφών (δεν λέω ορισμών): χωρούν πολλές διαφωνίες εντός τους (των περιγραφών δηλαδή) αλλά δεν ξέρω κανέναν που να διαφωνεί με το γενικό πλαίσιο που παρουσιάζω εδώ – όπου λέω τη γνώμη μου το καθιστώ σαφές. Υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να αντιλαμβάνεται κανείς ως λχ πατερναλισμό αν θέλει να επικοινωνεί με όσους συζητούν επ’ αυτού του θέματος. Αυτά τα όρια περιγράφω – χωρίς κανένα επιχείρημα, ασφαλώς. Το σχόλιο του Θανάση αποκαλύπτει πλήρως τα προβλήματα που προκύπτουν όταν δεν μένουμε πιστοί σε μία πολύ γενική αντίληψη του τι σημαίνει Α ή Β. Επίσης, μας θυμίζουν ότι η φιλοσοφία δεν είναι απλώς η τέχνη του να λέμε τη γνώμη μας με ύφος ειδικού. Η πρόταση «για να μπορής να είσαι ουδετεριστής ή τελειοκράτης (και να συγγράψης διατριβή επ’ αυτών θα προσέθετα!), υποχρεούσαι να είσαι σοσιαλιστής» είναι εντελώς σουρεαλιστική κατά τη γνώμη μου. Και συναγωνίζεται σε σουρεαλισμό τη φράση «Υπάρχουν αρκετά ακόμη είδη ηθικού σχετικισμού, αλλά ας αρκεστούμε στον κοινοτισμό χάριν απλότητας». Όποιος έχει μία πολύ γενική αντίληψη της μέχρι τώρα βιβλιογραφίας επί του θέματος είμαι βέβαιος ότι μένει άναυδος μπροστά σε αυτές τις δηλώσεις. Συνεπώς, φρονώ ότι επιβεβαιώνεται ο φόβος μου ότι μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε – μόνο που κατά κανόνα ασφαλώς και δεν οφείλεται αυτό στο ότι είμαστε νεώτεροι φιλόσοφοι που γκρεμίζουν τους παλιούς. Οφείλεται απλώς στο γεγονός ότι είμαστε -άλλοι περισσότεροι άλλοι λιγότερο- αδιάβαστοι και απρόθυμοι να κάνουμε τα δύσκολα της φιλοσοφίας (σοβαρή μελέτη) πριν περάσουμε στα ναρκισσιστικά (διατύπωση της σοφής γνώμης μας). Και δεν εξαιρώ τον εαυτό μου – τουλάχιστον όχι σε κάθε περίπτωση.

  4. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:
  5. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:

    «Η πρόταση “για να μπορής να είσαι ουδετεριστής ή τελειοκράτης (και να συγγράψης διατριβή επ’ αυτών θα προσέθετα!), υποχρεούσαι να είσαι σοσιαλιστής” είναι εντελώς σουρεαλιστική κατά τη γνώμη μου»

    Κακώς. Αναφέρθηκες σε «πριμοδότηση», άρα σε θετικές παροχές του κράτους. Προϋποτίθεται λοιπόν ότι αποδέχεσαι ένα αρκετά εκτενές κράτος, σαφώς ασύμβατο με τις ελευθεριστικές απόψεις. Η ουσία του θέματος είναι ότι, όπως καταλήγεις, θέλεις το κράτος να προωθή πολλές μορφές ζωής, όχι όμως όλες.

    «Και συναγωνίζεται σε σουρεαλισμό τη φράση “Υπάρχουν αρκετά ακόμη είδη ηθικού σχετικισμού, αλλά ας αρκεστούμε στον κοινοτισμό χάριν απλότητας”. Όποιος έχει μία πολύ γενική αντίληψη της μέχρι τώρα βιβλιογραφίας επί του θέματος είμαι βέβαιος ότι μένει άναυδος μπροστά σε αυτές τις δηλώσεις».

    Άναυδος; Υπαρξισμός, ιστορικισμός, ακόμη και συγκινησιοκρατία.

    Παρέλειψες φυσικά, κατά το χαριτωμένο συνήθειό σου, να σχολιάσης αυτό:

    «Ακριβώς στο σημείο αυτό η θεμελιώδης πρόταξη του ορθού έναντι του αγαθού πάει περίπατο».

    Ίσως δεν διαθέτεις «μία πολύ γενική αντίληψη της μέχρι τώρα βιβλιογραφίας επί του θέματος» και συνεπώς «μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε». Καλύτερα λοιπόν «να κάνουμε τα δύσκολα της φιλοσοφίας (σοβαρή μελέτη) πριν περάσουμε στα ναρκισσιστικά (διατύπωση της σοφής γνώμης μας)».

    Για μία φορά είχε δίκιο ο ΚΤ: «Ουσιαστικά, μεταμορφώνεται η κουβέντα αυτή, σε μια ανάλυση γύρω από το θέμα: Τίνος ο θεωρητικός ορισμός είναι καλύτερος από άποψη συνέπειας εντός ενός συγκεκριμένου συστήματος προτάσεων; Τέτοιες αναλύσεις τώρα, ασφαλώς και έχουν κάποιο νόημα –έχουν όμως και όρια».

  6. Κωνσταντίνος Says:

    Έγινε, Θανάση, πάω να διαβάσω. Α, και δε θεωρώ ότι παρέλειψα να σχολιάσω κάτι που θα έπρεπε να σχολιάσω – αντίθετα κακώς σχολίασα, γενικώς.

  7. Κωνσταντίνος Says:

    Α, και κάτι τελευταίο: εσύ ο διαβασμένος πες σε εμένα τον αδιάβαστο τι πρέπει να διαβάσω. Δώσε μου μερικές παραπομπές για να δούμε από που -εκτός από την βικιπαίδεια- προκύπτει η πολύτιμη σοφία σου. Γιατί ο Νόζικ προφανώς δεν είναι ένας ελευθεριστής που πιστεύει στο ουδέτερο κράτος – είναι ένας σοσιαλιστής! Ομοίως, σοσιαλιστής είναι και ο Dworkin – έτσι δεν είναι; Δώσε μας λοιπόν τις παραπομπές που στηρίζουν τη δήλωσή σου ότι «για να είσαι ουδετεριστής υποχρεούσαι να είσαι σοσιαλιστής». Για να δούμε τι διαβάζεις που δεν έχω υπ΄όψιν μου εγώ. Και όσον αφορά τα όρια, προτιμώ να τα βάζω εγώ όταν αφορούν τα γραπτά μου.

  8. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:

    «Δώσε μου μερικές παραπομπές για να δούμε από που -εκτός από την βικιπαίδεια- προκύπτει η πολύτιμη σοφία σου»

    Δεν καταλαβαίνω τι αμφισβητείς. Ολοι οι βαρετοί ισμοί που σου αράδιασα δεν εντάσσονται στον ηθικό σχετικισμό;

    «Γιατί ο Νόζικ προφανώς δεν είναι ένας ελευθεριστής που πιστεύει στο ουδέτερο κράτος – είναι ένας σοσιαλιστής! Ομοίως, σοσιαλιστής είναι και ο Dworkin – έτσι δεν είναι; Δώσε μας λοιπόν τις παραπομπές που στηρίζουν τη δήλωσή σου ότι “για να είσαι ουδετεριστής υποχρεούσαι να είσαι σοσιαλιστής”.»

    Μισό λεπτό. Από ουδετεριστή σε ουδετεριστή υπάρχει διαφορά. Αν κάποιος είναι αντικρατιστής, είναι αυτονόητα ουδετεριστής, οπως ενδεχομένως ο Νόζικ – δεν έχει άλλη επιλογή. Αν κάποιος όμως είναι, σε οποιονδήποτε σημαντικό βαθμό, κρατιστής, ή ακόμα και σοσιαλιστής, έχει δύο επιλογές: ουδετεριστής, όπως ενδεχομένως ο Δβορκίνος, ή τελειοκράτης, όπως ενδεχομένως ο Ραζ. Ο ουδετερισμός όμως του Νόζικ με τον ουδετερισμό του Δβορκίνου είναι περισσότερο συμπτωματικοί: φτάνουν στο ίδιο συμπέρασμα από διαφορετικό μονοπάτι.

  9. Κωνσταντίνος Says:

    Αμφισβητώ το ότι ο κοινοτισμός (το πέτυχα στην ορθογραφία επιτέλους) είναι είδος ηθικού σχετικισμού. Κοινοτισμός είναι η αντίληψη ότι τα συμφέροντα της κοινωνίας είναι σημαντικότερα από αυτά του ατόμου. Ηθικός σχετικισμός είναι η θέση ότι οι ηθικές αντιλήψεις δεν μπορεί να είναι αντικειμενικές (να αναχθούν σε κάποια κοινώς αποδεκτή «αλήθεια») αλλά αναγκαστικά συναρτήσεις συγκεκριμένων παραγόντων που τις καθιστούν «υποκειμενικές». Μπορεί λοιπόν κάλλιστα να είναι κανείς κοινοτιστής και να πιστεύει ότι υπάρχει αντικειμενική ηθική (όπως συμβαίνει κατά κανόνα, νομίζω). Αν σε μπέρδεψε η αναφορά μου στη διαμάχη Hart-Devlin, σου θυμίζω ότι ο δεύτερος δεν έχει ανάγκη να αμφισβητήσει ότι υπάρχουν αντικειμενικά ορθοί ηθικοί κανόνες – απλά το επιχείρημά του εκκινεί από το «δικαίωμα» των κοινωνιών να αυτο-συντηρηθούν και ένας τρόπος για να το πετύχουν είναι η διατήρηση της κοινής τους ηθικής, ανεξαρτήτως του αν αυτή είναι η «σωστή». Το αν υπάρχει. λοιπόν, ή όχι αντικειμενική ηθική είναι αδιάφορο για το επιχείρημα του κοινοτιστή Devlin.

    Δεύτερον, ο Νόζικ δεν είναι αντι-κρατιστής αλλά οπαδός του ελάχιστου κράτους – υπάρχει μεγάλη διαφορά. Στο ουδέτερο κράτος καταλήγει με τρόπο που καθόλου δε διαφέρει δομικά από εκείνον του Dworkin. Κάθε άλλο: έχουν και οι δύο μία δικαιωματοκρατική αφετηρία με ένα κεντρικό δικαίωμα -από το οποίο εκπορευόνται τα υπόλοιπα- που τους οδηγεί σε αυτό. Η διαφορά είναι ότι ο μεν Νόζικ ξεκινά από το δικαίωμα στην ιδιοκτησία του εαυτού, ο δε Dworkin από το δικαίωμα στον ίσο σεβασμό και φροντίδα από το κράτος προς όλους. Αν σου φαίνεται ότι τυχαία φθάνουν και οι δύο τελικά στο ουδέτερο κράτος, θα διαφωνήσω κάθετα – άλλωστε, στην πραγματικότητα είμαι πεπεισμένος ότι η αρχική τους διαίσθηση, που υπηρετείται από τα δικαιώματα που τελικά τοποθετούν στη βάση της θεωρίας τους, ήταν η ανάγκη για ουδέτερο κράτος.

    Ασχέτως όλων αυτών, όμως, ας μην βαδίζουμε νωθρά γύρω από το θάμνο και ας επανέλθουμε σε αυτό που σου ζήτησα. Θα ήθελες, λοιπόν, να μας δώσεις τις παραπομπές από τα όσα έχεις διαβάσει που στηρίζουν τις δηλώσεις σου ότι (θυμίζω) «ο κοινοτισμός είναι είδος ηθικού σχετικισμού» και, κυρίως, ότι “για να μπορής να είσαι ΟΥΔΕΤΕΡΙΣΤΗΣ ή τελειοκράτης (και να συγγράψης διατριβή επ’ αυτών θα προσέθετα!), ΥΠΟΧΡΕΟΥΣΑΙ να είσαι ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΗΣ”. Αυτά σου ζήτησα να μας προσφέρεις αν έχεις την ευγενή καλοσύνη – γιατί κρέμονται και διδακτορικά πάνω τους. Και επιμένω στην άποψη μου ότι οι παραπάνω δηλώσεις μόνο ως σουρεαλιστικές μπορούν να εκληφθούν καθώς και ότι η φράση για «τη θεμελιώδη πρόταξη του ορθού έναντι στο αγαθό» δεν λέει κάτι που αντιλαμβάνομαι για να μπορώ να το σχολιάσω.

  10. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος Says:

    Τώρα που ηρέμησες κάπως είσαι πιο συζητήσιμος.

    «Αμφισβητώ το ότι ο κοινοτισμός (το πέτυχα στην ορθογραφία επιτέλους) είναι είδος ηθικού σχετικισμού. Κοινοτισμός είναι η αντίληψη ότι τα συμφέροντα της κοινωνίας είναι σημαντικότερα από αυτά του ατόμου»

    Μιλάμε όμως για μεταηθική και όχι πολιτική θεωρία: κοινοτισμός εν προκειμένω είναι η άποψη ότι ηθική είναι η ηθική της κοινότητας. Οι κύκλοι φυσικά μπορεί να επικαλύπτωνται, μπορεί και όχι. Μπορεί κάποιος να πιστεύη ότι επειδή η ηθική της κοινότητας είναι ανώτερη από την ηθική του ατόμου, το συμφέρον της κοινοτητας πρέπει να προέχη. Μπορεί και το αντίστροφο. Και φυσικά υπάρχουν και κοινοτιστές που δεν αναγνωρίζουν αντικειμενική ηθική (άρα μία ακόμα γκρίνια και μουρμούρα προήλθε από διαφορετικούς ορισμούς και παρεξήγηση. Τα λέει ο ΚΤ, αλλά ποιος τον ακούει).

    Το αντίθετο του ηθικού σχετικισμού είναι η ηθική απολυτοκρατία/ηθικός ρεαλισμός. Η διάκριση δεν ταυτίζεται σώνει και καλά με την διαχωριστική γραμμή υποκειμενιστών και αντικειμενιστών. Το πρώτο έχει να κάνη με την αξίωση αληθείας των ηθικών προτάσεων, το δεύτερο με το ποιος τις εκφέρει.

    (Μόλις πρόσεξα ότι στο περί κοινοτισμού άρθρο της ςικιπεδια αναφέρεται και ο Γιανναράς! Καλό;)

    «στην πραγματικότητα είμαι πεπεισμένος ότι η αρχική τους διαίσθηση, που υπηρετείται από τα δικαιώματα που τελικά τοποθετούν στη βάση της θεωρίας τους, ήταν η ανάγκη για ουδέτερο κράτος»

    Δομικά μπορεί να είναι παρόμοιο, αλλά δεν είναι το ίδιο, ρε φίλε! Και αντιλαμβάνεσαι ασφαλώς, και το ξαναγράφω, ότι όποιος είναι υπέρ ενός ελάχιστου κράτους (και αντικρατιστής υπό την έννοια ότι αντιτίθεται στη παρούσα εκτεταμένη κατά την γνώμη του μορφή του κράτους) βρίσκεται σε πολυ λιγώτερο επείγουσα ανάγκη να διαλέξη μεταξύ ουδετερισμού και τελειοκρατίας από αυτόν που ευνοεί ένα ισχυρό κράτος, με αναδιανομές, πρόνοια κ.λπ. Ο δεύτερος πρέπει να πη πού θα πάη όλο αυτό το χρήμα, με τι κριτήρια θα διανεμηθή και, κυρίως, τι σκοπούς και ποιων σκοπούς θα υπηρετήση, ενώ ο πρώτος αρκεί να πη: «Κάψτε τα Ζωνιανά». Ο δεύτερος είναι γνήσιος, κατ’ επιλογήν ουδετεριστής, ενώ ο πρώτος επέλεξε το ουδέτερο κράτος ήδη όταν επέλεξε το ελάχιστο κράτος.

    Παραπομπές μην περιμένης από εμένα, δεν είμαι δυστυχώς στην ζεστή αγκαλιά καμιάς βιβλιοθήκης.

    «η φράση για “τη θεμελιώδη πρόταξη του ορθού έναντι στο αγαθό” δεν λέει κάτι που αντιλαμβάνομαι για να μπορώ να το σχολιάσω»

    To priority of the right over the good δίνει 7,25 εκ. αποτελέσματα στο γοογλε. Αποκλείεται να μην το αντιλαμβάνεσαι. Και τέλος πάντων, αν δεν το αντιλαμβάνεσαι, ρώτα, ντροπή δεν είναι.

  11. Canis Says:

    “Πατερναλιστής (paternalist), με απλά λόγια, είναι αυτός που θεωρεί δικαιολογημένο τον περιορισμό της ελευθερίας του ατόμου με σκοπό το καλό του ίδιου του περιοριζόμενου”

    Θα μείνω στο πρώτο, αιτών μία σχολικού επιπέδου ίσως διευκρίνιση.
    Ο πατερναλισμός θεωρώ πως δικαιολογεί τον περιορισμό της ελευθερίας έχοντας ως σημείο αναφοράς όχι το άτομο αποκομμένο, αλλά το κοινωνικό σύνολο και τις γενικότερες επιπτώσεις μίας επικίνδυνης συμπεριφοράς σε αυτό. Ο pater familias δρα και ρυθμίζει σκεπτόμενος το συμφέρον της οικογένειας, όχι μόνο του πολίτη-παιδιού του. Η εξωτερικότητα που θα παράχθεί για παράδειγμα από τη νοσηλεία και το ασφαλίσμα στην περίπτωση σύγκρουσης ενός οδηγού, ο οποίος είχε επιλέξει να μην φορέσει ζώνη, δεν επιβαρύνει άμεσα όσο και έμμεσα το κοινωνικό σύνολο; Μήπως τελικά το πρόστιμο για ζώνη προστατεύει κατά κύριο λόγο τον φόρο που καταβάλλω στο κράτος;

    Κατανοώ πως δεν έχετε τοποθετηθεί αξιακά απέναντι στους ορισμούς που αναλύσατε, όμως θα εκτιμούσα μία απάντηση επ’ αυτού.

  12. Κωνσταντίνος Says:

    Canis, η απάντηση εξαρτάται από το αν ρωτάς τι καταλαβαίνω εγώ ως πατερναλισμό ή απλώς ποιες είναι οι πραγματικές προθέσεις του νομοθέτη σε μία σειρά νόμων που θεωρούνται πατερναλιστικοί. Δεν αμφιβάλλω καθόλου για το κακόβουλο των παρεμβάσεων του κράτους σε πολλές περιπτώσεις στις οποίες θα έπρεπε, νομίζω, να το έκανε καλόβουλα. Τα περί υποχρεωτικής ασφάλισης, για παράδειγμα, είναι μία κλασική περίπτωση εισπρακτικής διευκόλυνσης μάλλον παρά αγαθής παρέμβασης προς το συμφέρον των ασφαλιζόμενων. Αυτές, όμως, οι παρεμβάσεις, επιμένω, δεν έχουν πατερναλιστικό χαρακτήρα, κατά τη γνώμη μου. Για να είναι πατερναλιστικός ένας νόμος, για παράδειγμα, θα πρέπει η κυρίαρχη αιτιολογία του να είναι η προώθηση των συμφερόντων του αποδέκτη της απαγόρευσης ή επιταγής. Φυσικά, κάποιοι θα διαφωνούσαν επ’ αυτού και η θεωρία φαίνεται να προβληματίζεται αλλά εγώ κλίνω προς αυτή τη θέση – κατόπιν ώριμης -λέμε τώρα- σκέψης. Υπό αυτή την έννοια, ο πατερναλισμός παραμένει εξαιρετικά ατομικιστική έννοια.

    Τα περί κόστους και εξωτερικοτήτων έχουν συζητηθεί εκτενώς – σε μία προσπάθεια δικαιολόγησης διασθητικά επιθυμητών αλλά φαινομενικά πατερναλιστικών κρατικών παρεμβάσεων- από φιλελεύθερους στοχαστές που ντρέπονται να ομολογήσουν ότι κάποιος πατερναλισμός είναι ΟΚ. Τα οικονομικά κόστη είναι μία καταδικασμένη προσπάθεια νομίζω. Κι αυτό γιατί, συνιστούν πολύ καλύτερο λόγο για την απαγόρευση του καπνίσματος ή του φαστ-φουντ παρά για την επιβολή της ζώνης ασφαλείας. Φαντάζεσαι πόσα χρήματα θα εξοικονομούσαμε αν οι άνθρωποι δεν κάπνιζαν ή αν έτρωγαν σωστά; Από την άλλη, σε κάποιες περιπτώσεις είναι απείρως οικονομικότερη η μη-χρήση ζώνης: για παράδειγμα, στις υψηλές ταχύτητες η ζώνη απλώς σώζει ζωές αλλά δεν αποτρέπει τις σοβαρές βλάβες της υγείας. Απείρως πιο συμφέρον οικονομικά να μαζέψουμε ένα πτώμα από το να νοσηλεύουμε έναν πολυτραυματία δε νομίζεις; Κάπως καλύτερη είναι η ιδέα του «ψυχικού κόστους» (ανήκει στον G. Dworkin και μοιάζει να συγκινεί και τον Feinberg). Αλλά κι εκεί, το slippery slope είναι προφανές: πόσα πράγματα που δε θα έπρεπε να απαγορεύονται μας καταπονούν ψυχικα; Πάρα πολλά…

    Συνελόντι ειπείν, νομίζω ότι θα πρέπει να αποδεχθούμε (και πρώτοι οι φιλελεύθεροι) κάποιο βαθμο πατερναλισμού ως επιθυμητή κρατική παρέμβαση στην αυτονομία μας, αλλά υπό την προϋπόθεση, όσο περίεργο κι αν ακούγεται, ότι είναι γνήσια πατερναλιστική!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: