Το φάντασμα του Kirchmann

by


Το φάντασμα της φωτογραφίας ξύπνησε προχθές από τον μακάριο ύπνο του, για άλλη μια φορά σε διάρκεια εκατόν είκοσι τριών ετών. Πήρε σβέλτα το αεροπλάνο της γραμμής και επισκέφτηκε την ταπεινή Ελλαδίτσα μας για μια διάλεξη. Δεν ξέρω πόσοι εγχώριοι νομικοί το πήραν χαμπάρι και πόσοι –κάπως φοβισμένα- αποφάσισαν και πάλι να το ξορκίσουν. Σημασία έχει ότι το φάντασμα τριγυρνάει ελεύθερο τούτες τις μέρες και μιλάει σε εξώφυλλα εφημερίδων, τηλεοπτικά κανάλια και ραδιοφωνικές εκπομπές ανα την επικράτεια. Άλλοτε πάλι επικάθεται ανεπαίσθητα στο σβέρκο όσων πολιτικών διαφωνούν για την απόφαση του Αρείου Πάγου κατά της καημένης της Φώφης και ταράζει τον ύπνο όσων συνταγματολόγων αφήσαν την επιστήμη τους για την πολιτική και ποιούνται επί του παρόντος είτε την νήσσαν είτε τον ήττονα λόγον κρείττω. Το φάντασμα συμμετέχει γενικώς στην προεκλογική ζωή της χώρας, κλείνει το μάτι και ψιθυρίζει σημαντικά πράγματα σε όποιον νομικό θέλει να το δει και να το ακούσει…

Για ποιο φάντασμα όμως μιλώ και πώς μπορεί να στάθηκε αιτία της επανεμφάνισής του, η ελληνική προεκλογική πραγματικότητα; Πρόκειται για το φάντασμα του εικονιζομένου Γερμανού εισαγγελέως Julius Hermann von Kirchmann που μίλησε κάποτε για την «απαξία της νομικής ως επιστήμης» και για το πώς αρκούν «τρεις διορθωτικές λέξεις του νομοθέτη για να τρέψουν ολόκληρες βιβλιοθήκες σε άχρηστη χαρτούρα». Αυτή τη φορά το φάντασμα του Εισαγγελέως δεν το ξύπνησαν οι τρεις τροποποιητικές λέξεις του νομοθέτη, αλλά οι περισσότερες των τριών, διαφορετικές απόψεις των Ελλήνων συνταγματολόγων γύρω από μια συνταγματική διάταξη. Πρόκειται για τα διασταυρούμενα ξίφη των νομικών μας, σχετικά με το ζήτημα της ερμηνείας της διάταξης του ά.56 του Συντάγματος από τον Άρειο Πάγο. Η κλαγγή τους είναι εκείνη που τάραξε τον ανέφελο αιώνιο ύπνο του Κirchmann στο Βερολίνο, φέρνοντας το φάντασμά του κατα δώ…

Όταν βέβαια ο επιφανής Εισαγγελεύς μιλούσε το 1847 στην ίδια πόλη, για την απαξία της νομικής ως επιστήμης, δεν είχε στο μυαλό του τη Φώφη, τον Άρειο Πάγο και τους συνταγματολόγους-πολιτικούς και πολιτικάντηδες της Ελλάδας του 2007. Αναφερόταν σε άλλα πράγματα. Όμως η σχετική ομιλία του Εισαγγελέως είναι σήμερα κοινό κτήμα λόγω της κυριαρχίας της γερμανικής νομικής σκέψης στον ηπειρωτικό ευρωπαϊκό χώρο. Έτσι, το φάντασμα του Kirchmann συνηθίζει να κάνει την εμφάνισή του (εν είδει χρεωστούμενης post mortem διαλέξεως!) παντού όπου η νομική επιστήμη απαξιώνεται ή τείνει να απαξιωθεί, είτε από τους εκπροσώπους της είτε από τα ίδια τα πράγματα…Αυτό συμβαίνει τις τελευταίες μέρες στην Ελλάδα.

Πάνε κάποιες μέρες τώρα, που όλοι αναρωτιούνται πόσο σαφής είναι μια σαφής διάταξη του Συντάγματος. Γιατί βέβαια η σαφήνεια της σαφήνειας είναι μια μετα-σαφήνεια, μια σαφήνεια ανώτερης τάξης, που δεν μπορεί να μένει ασαφής –ιδίως όταν διακυβεύονται πολιτικά συμφέροντα. Το παιδεύουμε, λοιπόν, το πράγμα γύρω από αυτή τη σαφήνεια, τραβώντας την ερμηνεία σαν διελκυστίνδα από την πολιτική πλευρά που ο καθένας θέλει. Και έτσι αποδεικνύεται περίτρανα ότι στα νομικά δεν υπάρχει αληθής ή ψευδής, σωστή η εσφαλμένη ερμηνεία, αλλά μόνο υποστηρίξιμες απόψεις: απόψεις για τις οποίες μπορούμε να επιχειρηματολογήσουμε άλλοτε πειστικά και άλλοτε αδύναμα.

Όταν όμως αυτές οι «υποστηρίξιμες απόψεις» εκφέρονται σε επίπεδο συνταγματικής ερμηνείας, καταρρέουν και τα ίδια τα όρια μεταξύ πειστικού και μη πειστικού! Γιατί η δεδομένη «πολιτική» χροιά της ερμηνείας του Συντάγματος είναι πολύ εύκολο να εκφυλιστεί σε κομματική (ιδίως σε μια προεκλογική περίοδο), οπότε το ποια ερμηνεία είναι πειστικότερη φαίνεται να εξαρτάται αποκλειστικά από το ποιος την υποστηρίζει και για ποιόν σκοπό. Στη θέση λοιπόν των αληθών και ψευδών ερμηνειών, των πειστικών και αδυνάμων ερμηνειών υπεισέρχονται πλέον οι μπλε και οι πράσινες ερμηνείες…Και η όποια επιστημονικότητα, έχει πάει περίπατο!

Με αυτά και με άλλα, το φάντασμα του Kirchmann χαμογελάει πίσω από την πλάτη μας…Οι φόβοι του Εισαγγελέως, φόβοι κάθε ευσυνείδητου και ψαγμένου νομικού, επιβεβαιώνονται για άλλη μια φορά στη νομική συζήτηση γύρω από την ερμηνεία του ά.56 του Συντάγματος. Υπάρχει όμως και μια διαφορά: To 1847 ο Kirchmann αμφισβητούσε την επιστημονικότητα της νομικής με κύριο επιχείρημα την μεταβλητότητα του αντικειμένου της (νόμων) που δεν επέτρεπε τη διαμόρφωση μιας σταθερής, επιστημονικής αλήθειας γύρω από αυτό. Το 2007, το φάντασμα του Kirchmann συνεχίζει τη σχετική διδασκαλία σε μια νέα κατεύθυνση: Μοιάζει να μας λέει ότι ακόμη και αν κάποτε οι νόμοι είναι επαρκώς σταθεροί ή σαφείς, και πάλι η διαμόρφωση μιας ακλόνητης, επιστημονικής αλήθειας γύρω από αυτούς θα παραμένει αδύνατη…

Advertisements

14 Σχόλια to “Το φάντασμα του Kirchmann”

  1. Αθ. Αναγνωστoπουλος Says:

    Απορία: αν ο Χηνοφώτης δεν είχε παραιτηθεί από Αρχηγός ΓΕΕΘΑ όταν υπέβαλε το ψηφοδέλτιο επικρατείας η ΝΔ και τον ανακήρυσσε ο ΑΠ, τι θα έλεγε τότε ο καθηγηταράς ο Παπαδημητρίου;

  2. ο δείμος του πολίτη Says:

    Θα συμφωνήσω με το Θανάση. Επιπλέον, πώς ένα όργανο που καλείται να αποφασίσει με εισήγηση ή γνωμοδότηση κατόπιν αιτήσεως, τώρα επενέβη αυταπάγγελτα;

  3. Anonymous Says:

    Ι.Μπράβο, πολύ ωραίο το σχόλιο για τη λεγόμενη «πολιτική» ερμηνεία του Συντάγματος.

    ΙΙ.’Οσο για την κιρχμάνειο διάλεξη,ας θυμηθούμε και τον ποιητικό αφορισμό του Pascal: «Αλήθεια δώθε από τα Πυρηναία, πλάνη εκείθε».

    ΙΙΙ.Και για τους μετ’ αδολεσχίας συνταγματολογούντες που ενοχλήθηκαν από την άμεση εφαρμογή του Συντάγματος από το Ανώτατο Ακυρωτικό -δεν εξετάζω εάν τούτο έγινε κατά τον ίδιο τρόπο απέναντι σε όλους τους πολιτικούς οργανισμούς-, ας θυμηθούμε την προμετωπίδα των «Εγγυήσεων τηρήσεως του Συντάγματος» του Αριστόβουλου Μάνεση: «Une Constitution est un corps de lois obligatoires, ou ce n’ est rien» (ρήση του E. Sieyes).

    Μύρων Κατσούνας

  4. Anonymous Says:

    Δυνατό μπόγκ για γερούς μελετητές. Επιφυλασσομαι.
    ριτσα μασουρα

  5. Ασμοδαίος Says:

    Εύχομαι (εκ νέου) τα καλύτερα στο νέο σας -διευρυμένο- σπιτικό!

    (@Ρίτσα Μασούρα:Σας το συνιστώ ανεπιφύλακτα! 🙂 )

    Κάποιες παρατηρήσεις

    Όμως η σχετική ομιλία του Εισαγγελέως είναι σήμερα κοινό κτήμα λόγω της κυριαρχίας της γερμανικής νομικής σκέψης στον ηπειρωτικό ευρωπαϊκό χώρο.

    Πληροφοριακά ερωτών: υπάρχει και στη νομική επιστήμη διαίρεση ανάλογη της διάκρισης αναλυτικής-ηπειρωτικής φιλοσοφίας;

    Και έτσι αποδεικνύεται περίτρανα ότι στα νομικά δεν υπάρχει αληθής ή ψευδής, σωστή η εσφαλμένη ερμηνεία, αλλά μόνο υποστηρίξιμες απόψεις: απόψεις για τις οποίες μπορούμε να επιχειρηματολογήσουμε άλλοτε πειστικά και άλλοτε αδύναμα.

    Φοβάμαι 😉 ότι το ίδιο ισχύει για όλους τους κλάδους της γνώσης που καλούνται συνολικά «ανθρωπιστικές επιστήμες».

  6. ktsynistologos Says:

    Ευχαριστώ για τη συμμετοχή.

    Απαντώ στην ερώτηση του Ασμοδαίου.
    Όταν αναφερόμαστε στη διάκριση «αναλυτική-ηπειρωτική φιλοσοφία» στα νομικά, πρέπει να προσδιορίζουμε εξαρχής το πεδίο αναφοράς μας, δηλαδή να εξειδικεύουμε –όσο είναι δυνατόν- τον όρο «νομικά».

    Αν ως «νομικά» εννοούμε τη νομική δογματική (δηλαδή το σύνολο των ερμηνευτικών προτάσεων για το ισχύον δίκαιο), τότε η διάκριση «αναλυτικού-ηπειρωτικού» δεν υφίσταται με την έννοια που την καταλαβαίνουμε στη φιλοσοφία (ως δίπολο Carnap-Heidegger ας πούμε). Υπάρχει όμως η διάκριση «αγγλοσαξονικού-ηπειρωτικού κύκλου δικαίου»: Η ελληνική έννομη τάξη είναι επηρεασμένη, για ιστορικούς λόγους, από την ηπειρωτική νομική επιστήμη (Γερμανία, Γαλλία κ.λπ) και ακολουθεί τα βήματά της –ανήκουμε λοιπόν, στον ηπειρωτικό κύκλο δικαίου.

    Αν τώρα ως «νομικά» εννοούμε τη νομική μεθοδολογία-φιλοσοφία (δηλαδή το σύνολο των προτάσεων που αφορούν τις ερμηνευτικές προτάσεις για το ισχύον δίκαιο), τότε η διάκριση «αναλυτικής-ηπειρωτικής φιλοσοφίας» διατηρείται στο ακέραιο και παίρνει την ειδικότερη ονομασία «αναλυτική θεωρία δικαίου versus Ερμηνευτική». Υπάρχουν οι αναλυτικοί φιλόσοφοι δικαίου και οι «ερμηνευτικοί» φιλόσοφοι δικαίου –και μάλιστα, δεν παίζει πλέον κανένα ρόλο ποιοί είναι Αγγλοσάξονες και ποιοί Ηπειρωτικοί. Ένα παράδειγμα Αγγλοσάξονα «Ερμηνευτικού» φιλοσόφου του δικαίου είναι λ.χ. ο Dworkin. Και ένα παράδειγμα Ηπειρωτικού «Αναλυτικού» φιλοσόφου του δικαίου είναι ο Alexy. Τα παραπάνω, cum grano salis, γιατί εδώ δεν υπάρχει χώρος για πιο λεπτές αναπτύξεις.

    Ας σημειωθεί πάντως, πως η σύγκρουση μεταξύ αναλυτικής θεωρίας και Ερμηνευτικής στο πεδίο της φιλοσοφίας δικαίου τείνει να ξεπεραστεί μέσα από νέες κατευθύνσεις (ρητορική, θεωρίες επιχειρηματολογίας). Έτσι, φαίνεται ότι οι νομικοί βρίσκουν σιγά σιγά τον τρόπο να ξεπεράσουν το χάσμα μεταξύ αναλυτικής-ηπειρωτικής φιλοσοφίας. Εκείνο, που ακόμη δεν έχει επιτευχθεί (αν και είμαι αισιόδοξος), είναι η επικοινωνία μεταξύ Αγγλοσαξόνων και Γερμανών φιλοσόφων και μεθοδολόγων του δικαίου (ασχέτως ειδικότερων φιλοσοφικών προτιμήσεων εκάστου). Οι Αγγλοσάξονες αγνοούν εντελώς τους ηπειρωτικούς (ακόμη και σημαντικούς Γερμανούς αναλυτικούς!), αλλά και οι Ηπειρωτικοί «σνομπάρουν» καμιά φορά τους Αγγλοσάξονες, περισσότερο από καπρίτσιο, και ανταποδίδοντας τα ίσα. Κινήσεις ωστόσο (και κυρίως μεταφράσεις μεγάλων έργων) επιχειρούνται αμφίδρομα, ώστε κάποια στιγμή να γνωρίσουν οι μεν τους δε και οι δε τους μεν. Και να διαπιστώσουν -προς έκπληξή τους- ότι κάθε Γερμανός έχει έναν Αμερικανό συνάδελφο με πανομοιότυπες μ’ αυτόν ιδέες -και το αντίστροφο.

    Υγ. Ασμοδαίε, συμφωνώ ως προς την παρατήρηση σου για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Απλώς οι νομικοί έχουμε πάντα ψηλά τον πήχη και κλασαυχενιζόμαστε, θεωρώντας ότι αποτελούμε τη μόνη ανθρωπιστική hard science. Ώσπου ξάφνου, εμφανίζεται μπροστά μας το φάντασμα του Kirchmann και όλα τελειώνουν…

  7. Ασμοδαίος Says:

    Κατ’ αρχάς, ευχαριστώ τον ΚΤ για τη γρήγορη και πληρέστατη απάντηση.

    Στην πρώτη περίπτωση αναφερόμουν, αλλά η δεύτερη μου φαίνεται πολύ πιο ενφιαφέρουσα! 🙂

    –και μάλιστα, δεν παίζει πλέον κανένα ρόλο ποιοί είναι Αγγλοσάξονες και ποιοί Ηπειρωτικοί. (…) Κινήσεις (…) επιχειρούνται αμφίδρομα, ώστε (…) να διαπιστώσουν -προς έκπληξή τους- ότι κάθε Γερμανός έχει έναν Αμερικανό συνάδελφο με πανομοιότυπες μ’ αυτόν ιδέες -και το αντίστροφο.

    Όπως είπε και ο Bernard Williams, «είναι σα να ταξινομείς αυτοκίνητα σε γιαπωνέζικα και εμπροσθοκίνητα». Παρ’ όλ’ αυτά, η διάκριση παραμένει χρηστική.

    Είναι ενδιαφέρον, νομίζω, ότι τέτοιες κινήσεις παρατηρούνται σχεδόν ταυτόχρονα σε αρκετούς κλάδους της φιλοσοφίας, είτε λόγω τέτοιων κινήσεων είτε λόγω της χρεωκοπίας της ηπειρωτικής παράδοσης.

    Θα εκτιμούσα πολύ κάποια παραπομπή σε βιβλιογραφία για τις «νέες κατευθύνσεις (ρητορική, θεωρίες επιχειρηματολογίας)» που επιχειρούν να γεφυρώσουν το χάσμα.

  8. ο δείμος του πολίτη Says:

    Με γεια το νέο σπίτι και το καινούριο σαλόνι.

  9. ktsynistologos Says:

    Ασμοδαίε,

    Στα ελληνικά κυκλοφορεί από το 1996 και τις εκδόσεις Σάκκουλα, η Θεωρία νομικής επιχειρηματολογίας του Ulfrid Neumann, καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης (μετάφραση Κιούπη-Τριανταφύλλου). Δεν πρόκειται για συστηματικό αλλά για ενημερωτικό έργο που δίνει μια «πανοραμική άποψη» της συζήτησης και των εξελίξεων στο χώρο της νομικής μεθοδολογίας και φιλοσοφίας. Νομίζω, ότι πρόκειται για το μόνο βιβλίο στα ελληνικά που διαφωτίζει επαρκώς γύρω από σχετικά ζητήματα και περιγράφει την προσπάθεια χάραξης μιας μέσης οδού. Κάποιοι θα έλεγαν, ίσως, ότι η αναλυτική οπτική υπερισχύει και σ’αυτό το έργο: Δεν θα συμφωνούσα απολύτως αλλά το ζήτημα είναι πολύ μεγάλο για να το συζητήσουμε εδώ.

    Σημειώνω διευκρινιστικά, ότι σε όλα όσα έγραψα πιο πάνω, αναφέρομαι περισσότερο στη μεθοδολογία των νομικών και λιγότερο στη φιλοσοφία δικαίου με την ευρύτερή της έννοια. Αναφέρομαι –ας πούμε- στη philosophy of (legal) science, στη (Rechts)wissenschaftstheorie και όχι στη φιλοσοφία δικαίου που επικεντρώνει σε θεματικές όπως η διαμάχη θετικού-φυσικού δικαίου ή εκβάλλει στην πολιτική φιλοσοφία μέσω θεωριών δικαιοσύνης). Όλα βέβαια συνδέονται τελικά μεταξύ τους -αλλά καταρχήν, οι δύο κλάδοι μπορούν να διακρίνονται. Ίσως μάλιστα η ευρύτερη φιλοσοφία δικαίου να έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για έναν μη-νομικό και να είναι πιο κατανοητή σ’αυτόν.

  10. Ελένη Τροβά Says:

    Θα συμφωνήσω μαζί σας γενικά αν και δεν αντιλαμβάνομαι αν στη συγκεκριμένη περίπτωση διαβλέπετε ή όχι να υπάρχει ασάφεια!

  11. ktsynistologos Says:

    Ελένη

    Στην ανάρτησή μου δεν επιχείρησα μια νομική ανάλυση του αν υπάρχει ασάφεια αλλά μια χιουμοριστική μετανομική προσέγγιση του όλου ζητήματος. Δικαιολογημένα λοιπόν δεν αντιλαμβάνεστε αν θεωρώ ότι υπάρχει ασάφεια. Δεν συζητώ το θέμα νομικά, ακριβώς γιατί θεωρώ ότι σε τέτοια ζητήματα η επιστημονικότητα της νομικής αγγίζει τα όριά της…

    Από εμένα λοιπόν μην περιμένετε εδώ να σας προσφέρω ξεκάθαρες θέσεις. Σας παραπέμπω όμως σε μια αξιόλογη τέτοια προσπάθεια που επιχειρεί ο e-lawyer (http://elawyer.blogspot.com/) σε ανάρτησή του με θέμα «Η ανακήρυξη των υποψηφίων βουλευτών από τον Άρειο Πάγο» (την οποία σε γενικές γραμμές εγκρίνω –αν και το αποτέλεσμά της μου φαίνεται ότι την καθιστά κάπως «πύρρειο»). Μέσα από μια σφιχτή επιχειρηματολογία και έναν συνταγματικοδογματικό τρόπο ανάλυσης, ο e-lawyer καταλήγει στο εξής συμπέρασμα (αντιγράφω λόγια του):

    «Αξιολογώντας συνολικά την απόφαση, αν και ο Άρειος Πάγος κινήθηκε τυπικά στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, χωρίς τόλμη πάντως, παρ’ όλο που τον κατηγορούν για το αντίθετο, δυσκολεύομαι να κατανοήσω για ποιο λόγο σε μια δημοκρατία σήμερα τίθενται τέτοιου είδους απαγορεύσεις στους υποψηφίους, είτε από το Σύνταγμα είτε από την νομοθεσία. Θα περίμενα πιο τολμηρούς δικαστές που θα έκαναν και σταθμίσεις αντλωντας επιχειρήματα από υπερσυνταγματικές έννομες τάξεις, όπως το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο, τα οποία είναι επί δεκαετίες δοκιμασμένα και αφορούν πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων.»

    Η ανάλυση του e-lawyer θα σας φανεί ακατανόητη αν είστε μη-νομικός. Θα σας αρέσει αν είστε νομικός. Και αν είστε μεθοδολόγος της νομικής, θα την εγκρίνετε μεν ως «δεμένη» αλλά δεν θα αργήσετε να αντιληφθείτε αρκετά προβληματικά της σημεία [σημειώνω εδώ ένα μόνο, για να μην μιλάω στον αέρα: Ο e-lawyer στηρίζει την απόρριψη της τελολογικής ερμηνείας Παπαδημητρίου ως προς το ά.56§1Σ στο επιχείρημα ότι «Αν το Σύνταγμα προέκρινε την τελολογική προσέγγιση που επικαλείται ο Καθηγητής και η προταθείσα (Γεννηματά), θα είχε επαναλάβει την απαλλακτική ρήτρα για το ψηφοδέλτιο Επικρατείας και στην παράγραφο 1.». Πρόκειται εδώ για μια συστηματική «υπόθεση» για το τι θα έκανε ο συνταγματικός νομοθέτης, η οποία όμως δεν βασίζεται πουθενά….Γιατί ασφαλώς και το Σύνταγμα θα μπορούσε να μην επαναλαμβάνει απαλλακτικές ρήτρες αλλά να τις υπονοεί. Και παρακάτω, άλλωστε, ο e-lawyer δεν μας λέει τι «θέλησε» ο Συνταγματικός νομοθέτης αλλά τι πιστεύει ο ίδιος ότι θα πρέπει να «θέλησε» ο Συνταγματικός νομοθέτης. Αυτό, όμως, δεν είναι τεκμηριωμένη με στοιχεία ιστορική ερμηνεία, αλλά δογματική προσέγγιση με πειστική δύναμη]…

    Συμπέρασμα: Ακόμη και οι «σφιχτές» αναλύσεις σε νομικό επίπεδο αδυνατούν να δώσουν μονοσήμαντη απάντηση στο ερώτημα. Κάθε άποψη είναι υποστηρίξιμη και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στο τελικό συμπέρασμα που υιοθετεί και ο e-lawyer. Αν κάτι μπορούμε πάντως να δεχθούμε σε γενικές γραμμές ως ορθό είναι ότι ο ΑΠ δεν διέπραξε κανένα «πραξικόπημα». Αλλά αυτό θα μπορούσαμε να το δεχθούμε και με απλή καλή πίστη ότι ζούμε σε κράτος δικαίου. Και άλλωστε, μια τέτοια παραδοχή, λίγο μας βοηθάει να απαντήσουμε και θετικά στο ερώτημα αν ο ΑΠ ερμήνευσε ορθά το -prima facie σαφές- ά.56Σ ως προς τη Φώφη ή αν θα μπορούσε να είναι λίγο πιο «τολμηρός». Και μαζί και κατ’αποτέλεσμα, και λίγο «πιο πράσινος»…

    Υγ. Νομική επιστημολογία σε τρεις προτάσεις: De claris fit interpretatio (ερμηνεία χωρεί και στα σαφή). Ο καθένας διαλέγει την ερμηνεία του. Και ο δικαστής επιβάλλει τη δική του!

  12. elawyer Says:

    Άργησα κάπως να εντοπίσω αυτό το ερεθιστικό ιστολόγιο.
    Για την κριτική που γίνεται παραπάνω στην θέση μου ότι αν ο συνταγματικός νομοθέτης επιθυμούσε την απαλλαγή και στην παράγραφο 1, δεν είναι αλήθεια ότι δεν παραθέτω κανένα επιχείρημα. Υποστηρίζω ότι αφού τις απαλλακτικές ρήτρες για το ψηφοδέλτιο επικρατείας τις προβλέπει με ρητή αναφορά το Σύνταγμα, η ορθότητα της άποψης Παπαδημητρίου θα προϋπέθετε επίσης ρητή αναφορά της απαλλακτικής ρήτρας στην παράγραφο 1. Δεν νομίζω ότι η θέση αυτή είναι ατεκμηρίωτη. Αντιθέτως, μου φαίνεται αυθαίρετο σε ένα άρθρο που οι εξαιρέσεις σχετικά με το ψηφοδέλτιο επικρατείας αναφέρονται ρητά και περιοριστικά, να θεωρήσουμε ότι μπορεί και να υπονοούνται.

  13. ktsynistologos Says:

    Καλως ήρθες e-lawyer

    Το σχόλιό μου ήταν μεθοδολογικό. Έκρινα τη θέση σου όπως ένας μεθοδολόγος οφείλει να κρίνει την άποψη ενός δογματικού νομικού αρθρογράφου. Και πειστική δύναμη έχει η θέση σου (το είπα αυτό, νομίζω) και σφιχτά επιχειρήματα. Δεν είπα λοιπόν πουθενά ότι δεν προσφέρεις επιχείρημα. Είπα ότι μεθοδολογικώς το επιχείρημά σου δεν με καλύπτει. Διατηρώ στο ακέραιο τις ενστάσεις μου περί «συστηματικής υποθέσεως» και περί μη πλήρους ιστορικής ή, άλλως, υποκειμενικής τελολογικής ερμηνείας που επιχειρείς.

    Είναι μικρό το κακό όμως. Δεν μπορούμε e-lawyer να τα έχουμε όλα: Και δογματικώς καλή επιχειρηματολογία και μεταδογματικώς πειστική επιχειρηματολογία. Ως δογματικό νομικό, ασφαλώς και με πείθεις. Στη μεθοδολογία όμως, είναι κανείς μίζερος και έχει απαιτήσεις τις οποίες ουδέποτε θέλησες νομίζω να καλύψεις (και, κατά τη γνώμη μου, δεν θα είχες και λόγο να το κάνεις: Αν το έκανες θα έπρεπε να γράψεις δεκαπέντε άρθρα της ίδιας έκτασης με αυτό που έγραψες για τη Φώφη και ίσως στο τέλος να τα έσκιζες όλα και να πήγαινες για ψάρεμα αηδιασμένος!). Με νομικούς δογματικούς άλλωστε είναι που συνδιαλέγεται κανείς συνήθως -όχι με νομικούς μεταδογματικούς. Οι δεύτεροι –στην Ελλάδα και μόνο- δεν χαίρουν καμίας εκτιμήσεως.

    Άρα: Μη στενοχωριέσαι καθόλου και καλή επιτυχία στο ωραίο blog σου. Σε διαβάζουμε, εδώ στο Συνιστολόγιο και μάλιστα ο Αθανάσιος σε έχει βάλει και στα links μας.

    Υγ. Ο λόγος, λοιπόν που δεν έκανα σχόλιο απευθείας στο blog σου ώστε να ξέρεις την κριτική μου ως προς το θέμα Γεννηματά αλλά την έκανα εν οίκω, πρέπει να σου είναι τώρα σαφής: Δεν είχα κανέναν λόγο και καμία πρόθεση να σκιάσω με μεταδογματικές σκοτούρες τον καταγάλανο δογματικό σου ορίζοντα. Είχα όμως επαρκή λόγο να απαντήσω εδώ στην κ.Τροβά και να την παραπέμψω σε εκείνο που θεώρησα ότι έψαχνε, λέγοντας και γιατί δεν είναι αυτό που θα έπρεπε –κατά την ταπεινή μου γνώμη!- να ζητάει.

    Ο λόγος δε, για τον οποίο στα Νομικά Νέα έκανα το δικό μου σχόλιο είναι άλλος: Θέλησα να επισημάνω εκεί μια ανάγκη που θεωρώ ότι είναι μεγαλύτερη από τις καλές νομικές αναλύσεις (την ανάγκη μεταδογματικού αναστοχασμού) ώστε να συνυπολογιστεί, σε μια διαφαινόμενη πρόταση της κ.Τροβά (ίδρυση νομικού περιοδικού) που επακολούθησε την πρόσκλησή σου εκεί. Αυτά.

  14. ktsynistologos Says:

    …Και δεδομένων ότι:

    1.έχω κέφια και αϋπνία
    2.ξανανοίξαμε τον «ασκό του Kirchmann» κι ο άνεμός του έφερε τον e-lawyer κατά δώ

    Ας μου επιτρέψεις E-lawyer -ώσπου να σχολιάσεις εκ νέου αν θα ήθελες/σκόπευες- να θέσω υπόψη κι ένα προβληματικό σημείο του τελευταίου σχολίου σου, που εκφράζει το πνεύμα των ισχυρισμών μου με τρόπο αυστηρό και λιγότερο παιγνιώδη.

    Γράφεις:

    «Αντιθέτως, μου φαίνεται αυθαίρετο σε ένα άρθρο που οι εξαιρέσεις σχετικά με το ψηφοδέλτιο επικρατείας αναφέρονται ρητά και περιοριστικά, να θεωρήσουμε ότι μπορεί και να υπονοούνται.»

    Το ότι οι εξαιρέσεις σχετικά με το ψηφ.επικρατείας αναφέρονται ρητά και περιοριστικά στο ά.56Σ είναι βεβαίως μια ερμηνεία. Στο βασικό ερώτημα λοιπόν, «Γιατί δεν ισχύει η απαλλακτική ρήτρα της §3 και για την περίπτωση της §1;» εσύ απαντάς: «Γιατί η αναφορά της στην §3 είναι ρητή και περιοριστική».

    Ας δούμε τώρα ποια είναι η απάντησή σου στο ερώτημα: «Γιατί η απαλλακτική ρήτρα ως προς το ψηφοδέλτιο επικρατείας είναι ρητή και περιοριστική;». Εδώ, δυστυχώς, νομίζω ότι απαντάς: «Γιατί η ρήτρα καταλαμβάνει μόνο την §3 και όχι την §1».

    Αυτό όμως συνιστά petitio principii (λήψη του ζητουμένου).

    Ας δούμε και μια πιθανότητα διαφυγής από το σφάλμα: Είναι η πιθανή εκ μέρους σου επίκληση ιστορικής-συνταγματικής ερμηνείας. Για να σε βοηθήσει αυτή να αποφύγεις τον παραπάνω λογικό κύκλο θα πρέπει να την αναπτύξεις, δίνοντας σαφή απόδειξη της βούλησης του συνταγματικού νομοθέτη (όχι απλώς επικαλούμενος συνθηματικά αυτή, ως δεδομένη, με bold χαρακτήρες στο άρθρο σου). Θα έπρεπε ίσως και να εμπλακείς σε ζητήματα εκ των προτέρων αυστηρού καθορισμού μιας συνταγματικής «οντολογίας». Ούτε κάτι τέτοιο κάνεις στο άρθρο σου.

    Και δεν χρειαζόταν βέβαια να κάνεις τίποτε από τα παραπάνω για να πείσεις δογματικούς. Ήταν όμως αναγκαίος όρος για να πείσεις και μεθοδολόγους.

    Υγ. Επειδή όμως εκτός από μεθοδολόγος νιώθω και δογματικός, δηλώνω ως τέτοιος «τοις σου ρήμασι ‘πειθόμενος’». Και συγχώρησέ μου, σε παρακαλώ, τον ενικό και την οικειότητα σ’αυτό το μεταμεσονύχτιο σχόλιό μου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: