Πολύχρωμοι Θεοί

by

Στο αγαπημένο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζεται αυτόν τον καιρό μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση. Πρόκεται για την αναπαράσταση της επιζωγράφησης των αρχαίων αγαλμάτων, επιτυμβιών στηλών, ζωοφόρων κ.λπ. σε σύγχρονα εκμαγεία, με όλα τα φωτεινά χρώματα του πρωτοτύπου, σε τολμηρούς έως υπερβολικούς για το αισθητήριό μας συνδυασμούς, αλλά με την γοητεία του εντωπωσιακού και την αφέλεια της ποικιλοχρωμίας. Παράλληλα, η έκθεση εξηγεί λεπτομερώς τα χρώματα που είχε στην διάθεσή του ο αρχαίος καλλιτέχνης, επιδεικνύει διαφορετικές πιθανές αναπαραστάσεις του ιδίου έργου, αναφέρει παραδείγματα από αρχαίες πηγές κ.λπ. Δημιουργός της έκθεσης, αν κατάλαβα καλά, είναι η Γλυπτοθήκη του Μονάχου.

Η συγκεκριμένη έκθεση δεν είναι μεν μεγάλη σε έκταση και πλήθος αντικειμένων, είναι όμως πραγματικά μεγάλη σε αφορμές για αρχαιοδιφικό και γενικώτερο πολιτιστικό στοχασμό. (Και μιας και έγραψα και τα ευχάριστα, ας μου επιτραπῄ να προτείνω και ένα πιθανό λάθος: ο γονατιστός Τρως τοξότης που με τις χρωματόεσσες περισκελίδες του δεσπόζει στην αφίσα της έκθεσης κρατᾴ τόξο ουννικού τύπου μερικές δεκάδες αιώνες πριν από τους Ούννους).

Μπορώ να πω ότι πέραν των αρχαιολογικών ζητημάτων που προκύπτουν, τα οποία φυσικά είναι πολύ συναρπαστικά, η έκθεση έρχεται εκούσα άκουσα να συνεισφέρῃ στον γενικό διάλογο περί εθνικής ταυτότητας που διεξάγεται –μαίνεται είναι ίσως καλύτερη λέξη– τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Εξηγούμαι: στον πολύ κόσμο είναι άγνωστο το γεγονός ότι οι αρχαίοι ημών επιζωγράφιζαν και μάλιστα με έντονα χρώματα όχι μόνο τα αγάλματα, αλλά και τους ναούς τους. Για πολλούς από μας το αρχαίο κάλλος έχει ταυτιστεί με την λευκότητα του πεντελικού μαρμάρου, με το παιχνίδι του με το μεσογειακό φως, με την αυστηρότητα και μεγαλοπρέπεια που υποβάλλει. Η εικόνα του πάλλευκου Παρθενώνα όπως προβάλλεται στον αττικό ουρανό δεν είναι πλέον μια απλή διαφήμιση: είναι κομμάτι της ταυτότητάς μας. Ο Παρθενώνας δεν μπορεί να είναι γαλάζιος, όπως και ο ουρανός δεν μπορεί να είναι λευκός. Και ξαφνικά όλα αυτά κατεδαφίζονται: οι πατέρες του μέτρου και της αρμονίας επέλεγαν για τους θεούς τους συνδυασμούς χρωμάτων που νομίζαμε ότι μόνο οι βλαχομπαρόκ απόγονοί τους συνήθιζαν. Ο πειρασμός να ονομάσῃ κανείς κιτς το όλο θέαμα, τοὐλάχιστον σε κάποιες περιπτώσεις, είναι μεγάλος και είμαι βέβαιος ότι για πολλούς από τους επισκέπτες της έκθεσης μόνο ο σεβασμός προς τους αρχαίους ημών τους εμπόδισε να ανακράξουν ότι ο βασιλιάς είναι όχι μόνο γυμνός, αλλά και πλουμιστός ωσάν ποικιλόχρωμο ερίφιο… (Για να είμαι ειλικρινής, περιμένω από μέρα σε μέρα εκείνον που θα εισβάλῃ στο Μουσείο κραδαίνοντας την σημαία και απαιτώντας από τους χωροφύλακες να διακόψουν αμέσως την έκθεση).

Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε μία ακόμη περίπτωση στην οποία η πραγματική εθνική ταυτότητα συγκρούεται με την φαντασιακή, η πραγματικότητα με την αντίληψή μας για την πραγματικότητα, η κατασκευασμένη ταυτότητα με την αληθινή. Ίσως όμως αυτό είναι ακριβώς το θέμα μας: ποια ταυτότητα δεν είναι τάχα κατασκευασμένη; Και ποια είναι πράγματι αληθινή; Εθνικόν το αληθές βέβαια, αλλά το ερώτημα του Πιλάτου θα κατατρύχει πάντοτε τον ύπνο των εσωτερικευμένων πεποιθήσεών μας.

Ήταν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός στην Αγ. Λαύρα στις 25 Μαρ 1821 ή έπινε τον φραπουτσίνο του στην Αγ. Νικολάου στην Πάτρα; Ο Μεταξάς είπε ΟΧΙ ή μήπως είπε «Λουλού, φτειάξε μου ένα σκέτο να ξυπνήσω»; Έψαλλε στα δεξιά ο Πατριάρχης στην τελευταία λειτουργία πριν την Άλωση ή την είχε κοπανήσει με τον χρυσό του κράτους για τις Μπαχάμες; Ερωτήσεις, ερωτήσεις…

Ο Παλαιών Πατρών δεν ήταν στην Αγ. Λαύρα ούτε ώρκισε τα μπαρουτοκαπνισμένα παλληκάρια των Καλαβρύτων στον Σταυρό. Ο Μεταξάς δεν είπε ΟΧΙ, αλλά «allors, cest la guerre». Και την αποφράδα 29 Μαι 1453 δεν υπήρχε Πατριάρχης, καθώς ο θρόνος ήταν κενός από πολλούς μήνες.

Ε και;

Και οι δύο αλήθειες, η επιστημονική και η βιωμένη είναι εξίσου αληθινές. Γιατί είναι και οι δύο δικές μας.

Και αυτό είναι που κάνει τους Πολύχρωμους Θεούς τόσο όμορφους.

Advertisements

Ετικέτες:

7 Σχόλια to “Πολύχρωμοι Θεοί”

  1. ο δείμος του πολίτη Says:

    Κι όμως θα γίνει μεγάλος τζερτζελές. Κανείς δεν ξέρει γα τα χρώματα. Όλοι θα νομίζουν ότι ξεφύτρωσαν από κινούμενα σχέδια.

  2. Anonymous Says:

    Métaxas aurait dit «alors» plutôt que «allors»!

  3. Αθ. Αναγνωστoπουλος Says:

    Ανώνυμε, ευχαριστώ για την διόρθωση, νομίζω είναι προφανές ότι δεν ξέρω γαλλικά 🙂

  4. Anonymous Says:

    Συμφωνώ με τις παρατηρήσεις του Αθανασίου, συγχαίρω για το άρθρο και προσυπογράφω…Εξαιρώ βέβαια από τον έπαινο, το προχειροφιλοσοφικό και ακατανόητο συμπέρασμα περί εξίσωσης μιας «βιωμένης» με μια «επιστημονική» αλήθεια (ως προς το ζήτημα της αλήθειας, ο Πιλάτος θα καταδιώκει μονίμως τον Αθανάσιο, και το ερώτημά του θα στοιχειώνει τις – καλοπροαίρετες- ρητορικές του εξάρσεις). Η δε πρόταση «Και οι δύο αλήθειες είναι αληθινές» νομίζω ότι εκδικήθηκε αυτή τη φορά σκληρά τον γλωσσοπλάστη συνιστολόγο και αγαπητό μου φίλο, ίσως για άλλες, παλαιές «γλωσσικές του αμαρτίες»…

    Ωστόσο, ας μην υποτιμάμε εντελώς την ενδεχόμενη παρατηρητικότητα ενός συνειδητοποιημένου επισκέπτη μουσείων (και Έλληνα ακόμη)…Όποιος επισκέφτηκε λ.χ. τον Παρθενώνα και το μουσείο της Ακροπόλεως και υπήρξε προσεκτικός, θα παρατήρησε εκεί στις φολίδες της γλυπτής απεικόνισης ενός τεράστιου φιδιού, κάποια φωτεινά χρώματα που δεν έσβησαν οι αιώνες, έτσι για να μείνει στους νεώτερους κάτι από το αρχαιοελληνικό κιτς εν είδει «υπονοουμένου»….Συστήνω να το έχει κατα νου και να το προσέξει, όποιος επισκεφτεί (ή ξαναεπισκεφτεί) τον Παρθενώνα στο μέλλον.

  5. Αθ. Αναγνωστoπουλος Says:

    Ανώνυμος: Εξαιρώ βέβαια από τον έπαινο, το προχειροφιλοσοφικό και ακατανόητο συμπέρασμα περί εξίσωσης μιας «βιωμένης» με μια «επιστημονική» αλήθεια

    Α, δεν έχεις δίκιο. Τα προχειροφιλοσόφητα είναι τα καλύτερα!

    Ανώνυμος: ως προς το ζήτημα της αλήθειας, ο Πιλάτος θα καταδιώκει μονίμως τον Αθανάσιο, και το ερώτημά του θα στοιχειώνει τις – καλοπροαίρετες- ρητορικές του εξάρσεις

    Ελπίζω το αυτό και δι’ υμάς, αγαπητέ!

    Ανώνυμος: Η δε πρόταση «Και οι δύο αλήθειες είναι αληθινές» νομίζω ότι εκδικήθηκε αυτή τη φορά σκληρά τον γλωσσοπλάστη συνιστολόγο και αγαπητό μου φίλο, ίσως για άλλες, παλαιές «γλωσσικές του αμαρτίες»…

    Ανώνυμε, είναι για μένα προφανές ότι λαβυρινθοδρομείς στα πελάγη των σημείων και όχι των σημαινομένων… Η πρώτη αλήθεια, η ιστορική, η αντικειμενική, η επιστημονική είναι δίχως αμφιβολία η μονάκριβη και ποθεινή ανταικβάτιο των ονειρώξεών σου. Το θέμα δεν είναι αν η δεύτερη υπ’ εμού κατά συνθήκην αποκαλούμενη αλήθεια ταυτίζεται επιστημολογικώς με την πρώτη (κοινώς και μπουζούκι και αστυφύλαξ!, το πιάνεις το υπονοούμενο ασφαλώς…), αλλά το θέμα είναι ένα μεγαλοπρεπές «ε και»; Και επειδή δεν με εννοείς, θα χρησιμοποιήσω την λεπτή γλώσσα των παρομοιώσεων, την τόσο κατάλληλη για νήπια και όσο και για ποινικοδιψή ακροατήρια: αν η μαρμάρινη λευκότης είναι η φιλόστοργος μητρυιά, τι σημασία, τι νόημα, τι περιεχόμενο ζωής έχει άραγε αν η πολυχρωμία είναι η σκληρόκαρδη μάννα;

    Ελικρινώς αναμένοντας με αγωνία την απάντησή σου,

    Αθ. Αναγνωστόπουλος

  6. Anonymous Says:

    Καθώς πουθενά στο Συνιστολόγιο δεν βρήκα απαγόρευση εισόδου σε ποινικοδιψή νήπια αλλά αντίθετα ενθουσιώδη και ειλικρινή πρόσκληση συμμετοχής, παίρνω το θάρρος…

    Ως προς το επιχείρημα περί σημείων και σημαινομένων Αθανάσιε, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι σου διαφεύγει το εξής:

    Αν χρησιμοποιείς εντελώς νέα, πρωτότυπα σημεία, τότε η παρατήρησή σου ισχύει για τα σημαινόμενα (αυτά πρέπει πρωτίστως να ψάξουμε και όχι τα σημεία σου, εκτός αν τα τελευταία μας ενοχλούν γλωσσικώς). Αν όμως τα σημεία σου είναι σημεία που χρησιμοποιεί κάθε ομιλητής της Ελληνικής (και αυτό κάνεις απ’ όσο βλέπω με την αλήθεια) τότε οφείλεις είτε α) να σέβεσαι τα συνήθη σημαινόμενά τους είτε β) να προσδιορίζεις με σαφήνεια β1) ότι τα επανανοηματοδοτείς β2) πώς τα επανανοηματοδοτείς και β3) για ποιό λόγο το κάνεις.

    Ουδέν εκ των προαναφερθέντων πράττεις ως προς το σημείο της αλήθειας. Και επομένως τα σημεία των συνιστολογικών καιρών δείχνουν ότι είσαι ένας αξιοσημείωτος συνάδελφος του Κόρακος (σημειωτέον όμως: πολύχρωμος και ουχί μαύρος!) Ελπίζω δε, να μη σε δυσαρεστεί σε σημείο εκνευρισμού αυτή η μαύρη (και ουχί πολύχρωμη) αλήθεια που είμαι αναγκασμένος εδώ να σημειώσω…

  7. Ασμοδαίος Says:

    Αν μου επιτρέπεται μία διόρθωση: εφόσον θυμάμαι καλά η απάντηση του Μεταξά στον Ιταλό πρέσβη ήταν ‘Alors, monsieur, c’est la guerre!’. (Λοιπόν, κύριε, αυτό σημαίνει πόλεμος!)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: